อย่างไรก็ตาม นักวิเคราะห์บางส่วนมองว่า หากสงครามในตะวันออกกลางลุกลามจนกระทบเส้นทางพลังงานและการขนส่งโลก ความเสี่ยงต่อวิกฤตอาหารอาจรุนแรงยิ่งกว่า ดังนี้
- ผลกระทบต่อธัญพืช ยูเครนรุนแรงกว่า เพราะยูเครนและรัสเซียเป็นผู้ส่งออกธัญพืชสำคัญของโลก โดยสัดส่วนการผลิต ข้าวสาลี 30% ข้าวโพด20% น้ำมันดอกทานตะวัน 50% มาจากรัสเซีย/ยูเครน
เมื่อท่าเรือทะเลดำถูกปิด การส่งออกลดลงทันที ส่งผลให้ราคาข้าวสาลีโลกพุ่งขึ้นกว่า 50–60% ในช่วงต้นปี 2022 และดัชนีราคาอาหารโลกของ FAO ขึ้นสู่ระดับสูงสุดในประวัติการณ์ ในมิตินี้ สงครามอิหร่านมีผลกระทบโดยตรงน้อยกว่า เพราะอิหร่านไม่ใช่ผู้ส่งออกธัญพืชรายใหญ่ของโลก แต่.. - ผลกระทบต่อปุ๋ย ทั้งสองสงครามสำคัญ โดยสงครามยูเครนทำให้ตลาดปุ๋ยโลกสั่นสะเทือนอย่างรุนแรง เพราะรัสเซียเป็นผู้ส่งออกปุ๋ยไนโตรเจนรายใหญ่ เบลารุสเป็นผู้ส่งออกโพแทชรายสำคัญ สองประเทศนี้รวมกันมีสัดส่วนเกือบ 40% ของตลาดโพแทชโลก หลังการคว่ำบาตร ราคาปุ๋ยหลายชนิดเพิ่มขึ้นกว่า 150–200% ในบางช่วง ส่งผลให้เกษตรกรทั่วโลกใช้ปุ๋ยน้อยลงและทำให้ความเสี่ยงด้านผลผลิตเพิ่มขึ้น ในขณะที่กรณีอิหร่าน กลไกแตกต่างออกไป ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ผู้ผลิต แต่เป็นเรื่อง เส้นทางการขนส่ง
- พลังงาน ซึ่งเป็นจุดเปราะบางของระบบอาหารโลก เพราะระบบอาหารสมัยใหม่พึ่งพาพลังงานอย่างมาก เพราะใช้ในการผลิตปุ๋ยไนโตรเจน เครื่องจักรเกษตร การขนส่งอาหาร ระบบแปรรูปและห้องเย็น ดังนั้น หากสงครามกระทบตลาดพลังงาน ผลกระทบจะกระจายไปทั่วระบบอาหาร
ในกรณีอิหร่าน การปิดช่องแคบฮอร์มุซ กระทบเส้นทางผ่านของน้ำมันโลกประมาณ 20% และ LNG ราว 30% การเดินเรือหยุดชะงัก ราคาพลังงานพุ่งสูง ซึ่งจะดันต้นทุนอาหารทั่วโลกเพิ่มขึ้นพร้อมกัน - เส้นทางขนส่งก็สำคัญมากเช่นกัน งานวิจัยด้านระบบอาหารโลกชี้ว่า การค้าอาหารระหว่างประเทศจำนวนมากต้องผ่าน “จุดคอขวด” ทางทะเล เส้นทางสำคัญ ได้แก่ ช่องแคบฮอร์มุซ คลองสุเอซ และช่องแคบมะละกา ใกล้ๆเรา หากจุดใดจุดหนึ่งหยุดชะงัก จะส่งผลต่อการค้าอาหารและปุ๋ยทั่วโลก กรณีสงครามยูเครน กระทบหลักที่ทะเลดำ ซึ่งยังมีเส้นทางอื่นพอทดแทนได้บางส่วน แต่ถ้าฮอร์มุซหยุดชะงัก ผลกระทบจะกว้างกว่า เพราะเป็นเส้นทางหลักของพลังงาน ปุ๋ย และสินค้าโภคภัณฑ์จำนวนมาก
สงครามยูเครนพิสูจน์แล้วว่า การหยุดชะงักของการส่งออกธัญพืชสามารถทำให้ราคาอาหารโลกพุ่งขึ้นได้อย่างรวดเร็ว แต่หากความขัดแย้งในตะวันออกกลางลุกลามจนกระทบเส้นทางพลังงานและการขนส่งโลก โลกอาจเผชิญแรงกระแทกที่กว้างกว่า เพราะมันจะไม่ได้กระทบเฉพาะธัญพืชบางชนิด แต่กระทบทั้ง พลังงาน ปุ๋ย ค่าเรือ และต้นทุนการผลิตอาหารทั่วโลก
กล่าวอีกอย่างหนึ่ง สงครามยูเครนสร้าง วิกฤตธัญพืชโลก แต่สงครามอิหร่านอาจสร้าง วิกฤตของระบบอาหารโลกทั้งระบบ
ที่มา
